Son Depremler — AFAD ve Kandilli Verisiyle Canlı Liste

Son depremler listesi, Türkiye ve yakın çevresinde kaydedilen depremleri büyüklük, yer, tarih ve derinlik bilgisiyle gösterir. Aşağıdaki liste AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) verisinden gelir; AFAD’a ulaşılamadığında Kandilli Rasathanesi (KRDAE-BDTİM) listesine düşer. Verinin hangi saatte alındığı tablonun altında yazar — deprem verisinde tazelik, bilginin kendisi kadar önemlidir.

1. Listeyi nasıl okursunuz?

Büyüklük sütunu depremin salıverdiği enerjiyi gösterir ve genellikle ML (yerel büyüklük, Richter ölçeğinin bugünkü karşılığı) olarak verilir. Büyüklük logaritmiktir: 5,0 büyüklüğündeki bir deprem 4,0’dan yaklaşık 32 kat daha fazla enerji açığa çıkarır. Derinlik odak noktasının yeryüzünden uzaklığıdır; aynı büyüklükte iki depremden sığ olanı yüzeyde daha kuvvetli hissedilir. Türkiye’deki depremlerin büyük bölümü 5-15 km derinlikte, yani sığ depremlerdir. İki nokta arasındaki uzaklığı merak ederseniz mesafe hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Tarih ve saat Türkiye saatine göredir. Listede gördüğünüz saat, sarsıntının kaydedildiği andır; kaynağın veriyi yayımlaması birkaç dakika sürebilir.

2. Haritayı ve “son deprem” kartını nasıl okursunuz?

Listenin üstündeki kart, kaynağın en son kaydettiği depremi büyüklüğü, yeri, saati ve kaç dakika önce olduğuyla birlikte gösterir. “Az önce bir sarsıntı hissettim, ne oldu?” sorusunun cevabı burasıdır: kart yenilendikçe süre de güncellenir, yani ekrandaki bilginin tazeliğini görürsünüz.

Haritada her nokta bir depremdir; noktanın büyüklüğü depremin büyüklüğünü gösterir, rengi ise listedeki renklerle aynı anlamı taşır. Süzgeçleri kullandığınızda harita da birlikte değişir: örneğin “4.0 ve üzeri” seçerseniz haritada yalnız o depremler kalır, il kutusuna bir yer adı yazarsanız yalnız oraya ait kayıtlar görünür. Denizde olan depremler kara sınırının dışında görünür, bu bir hata değildir; Ege, Akdeniz ve Karadeniz’de sık sarsıntı olur.

Harita kendi sunucumuzda çizilir: bir harita döşeme servisine bağlanmaz, bu yüzden sayfayı açmanız üçüncü bir şirkete adres bırakmaz. Sınır çizimi kamu malı Natural Earth verisindendir ve genel bir çizimdir; idari sınır beyanı ya da ölçekli harita değildir.

3. “Falan ilde deprem oldu mu?” — nasıl bakılır

Aracın “İl ya da yer” kutusuna il, ilçe ya da bölge adını yazmanız yeterlidir; liste ve harita anında süzülür. Arama Türkçe harflere duyarlı değildir, yani “izmir” yazmak “İzmir” kayıtlarını da getirir. Bir yer adı yazdığınızda sonuç çıkmıyorsa, o ad için kaynağın listesinde kayıt yok demektir — bu, “kesinlikle deprem olmadı” anlamına gelmez, yalnız kaydedilen ve yayımlanan depremler arasında yoktur.

Belirli bir büyüklüğün üstünü arıyorsanız (örneğin “5.9’luk deprem saat kaçta oldu?”) önce büyüklük süzgecini yükseltin, sonra listedeki saate bakın. Saat sütunu Türkiye saatidir ve sarsıntının kaydedildiği andır; kaynağın duyuru saati bundan birkaç dakika sonra olabilir. Şu anki saati dakikasıyla saat kaç sayfasından görebilirsiniz.

4. Büyüklük ne anlama gelir?

Büyüklük	Genel olarak
3,0’ın altı	Çoğunlukla hissedilmez, yalnız aletlerle kaydedilir.
3,0 – 3,9	Yakın çevrede, özellikle üst katlarda hissedilebilir; hasar beklenmez.
4,0 – 4,9	Geniş bir alanda hissedilir; eşyalar sallanır, yapısal hasar nadirdir.
5,0 – 5,9	Dayanıksız yapılarda hasar görülebilir.
6,0 ve üzeri	Yıkıcı olabilir; hasarın boyutu derinliğe, zemine ve yapı kalitesine bağlıdır.

Bu tablo genel bir çerçevedir. Aynı büyüklükteki iki deprem, derinliği ve zemin yapısı farklı olduğu için çok farklı sonuçlar doğurabilir: 2023 Kahramanmaraş depremlerinde olduğu gibi, sığ odaklı ve gevşek zemin üzerindeki yerleşimlerde etki belirgin biçimde artar.

5. “İlksel” ne demek, büyüklük neden değişiyor?

Bir deprem olduktan hemen sonra yayımlanan değerler ilksel (otomatik) çözümlerdir: bilgisayar, istasyonlardan gelen ilk sinyallerle büyüklüğü ve yeri saniyeler içinde hesaplar. Uzmanlar kayıtları elle değerlendirdikçe bu değerler revize edilebilir; büyüklüğün 4,2’den 4,0’a ya da derinliğin 7 km’den 11 km’ye çekildiğini görmek olağandır. Bu bir hata değil, ölçümün olgunlaşmasıdır. Bu sayfa kaynağın o anda açıkladığı değeri gösterir, kendi tahminini üretmez.

6. AFAD ile Kandilli listeleri neden birebir aynı değil?

İki kurum ayrı sismik ağlar işletir, ayrı istasyonlardan veri toplar ve büyüklüğü kendi yöntemiyle hesaplar. Bu yüzden aynı sarsıntı iki listede birkaç onda fark ve birkaç kilometre koordinat farkıyla yer alabilir; küçük depremlerde biri kaydederken diğeri algılama eşiğinin altında kalabilir. İkisi de resmîdir. Bu sayfa listeleri birleştirmez — birleştirmek aynı depremi iki ayrı kayıt gibi gösterir ve yanıltır. Hangi kaynaktan geliyorsa adıyla belirtilir.

7. Deprem anında ve sonrasında

AFAD’ın önerdiği temel davranış “Çök – Kapan – Tutun”dur: sarsıntı başladığında dizlerinin üzerine çök, başını ve boynunu koru, sağlam bir eşyaya tutun. Sarsıntı sırasında merdivene ya da asansöre yönelmeyin; sarsıntı bitene kadar bulunduğunuz güvenli noktada kalın. İş yerinde depreme hazırlığın nasıl yazılı hâle getirildiğini acil durum planı rehberinde, doğal afet tehlikelerinin işyerinde nasıl ele alındığını risk değerlendirmesi nasıl yapılır yazısında bulabilirsiniz. Deprem sonrasında telefon hatlarını acil aramalara bırakmak için kısa mesajı tercih edin. Bulunduğunuz yerin posta kodunu posta kodu sorgulama sayfasından öğrenebilirsiniz.

Artçı sarsıntılar ana depremden sonra günlerce, büyük depremlerde aylarca sürebilir ve hasar görmüş yapılar için asıl tehlike çoğu zaman artçılardır. Hasarlı bir binaya, yetkililer güvenli olduğunu bildirmeden girmeyin. Sarsıntıdan sonra açık alanda bekleyecekseniz bulunduğunuz ilin hava durumu bilgisine göz atın.

8. Sık sorulan sorular

Liste ne sıklıkla güncelleniyor?

Veri kaynaktan en çok 3 dakikada bir tazelenir ve sayfa açık kaldığı sürece kendiliğinden yenilenir. Tablonun altında verinin hangi saatte alındığı yazar; bu saat 15 dakikadan eskiyse sayfa uyarı gösterir.

Deprem önceden tahmin edilebilir mi?

Hayır. Bugünkü bilimsel yöntemlerle bir depremin yeri, zamanı ve büyüklüğü önceden bildirilemez. “Şu tarihte şu büyüklükte deprem olacak” diyen paylaşımların bilimsel dayanağı yoktur. Bilinen şey, hangi fay hatlarının deprem üretme potansiyeli taşıdığıdır; bu da tahmin değil, tehlike haritasıdır.

Listede göremediğim bir sarsıntı hissettim, mümkün mü?

Evet. Çok sığ ve küçük bir deprem, yakınındaki birkaç kişi tarafından hissedildiği hâlde istasyon ağının eşiğinin altında kalabilir ya da kaydı birkaç dakika sonra listeye düşebilir. Listeyi yenileyip yeniden bakmayı deneyin.

Büyüklük ile şiddet aynı şey mi?

Değil. Büyüklük depremin kaynağındaki enerjidir ve her deprem için tek bir sayıdır. Şiddet ise sarsıntının belirli bir yerde ne kadar hissedildiğini ve ne kadar hasar verdiğini anlatır; aynı depremin şiddeti merkeze yakın bir ilçede yüksek, 100 km ötede düşüktür. Deprem bölgesindeki bir ilin plakasını ya da konumunu ararken il plaka kodları listesi işinizi görür.

Az önce deprem oldu mu, nereden bakarım?

Sayfanın üstündeki “Kaydedilen son deprem” kartına bakın: büyüklük, yer, saat ve kaç dakika önce olduğu yazar. Liste üç dakikada bir kendiliğinden tazelenir, “Listeyi yenile” düğmesiyle hemen de güncelleyebilirsiniz.

Belirli bir ilde deprem olup olmadığını nasıl görürüm?

“İl ya da yer” kutusuna il ya da ilçe adını yazın; liste ve harita yalnız o yere ait kayıtları gösterir. Arama Türkçe harflere duyarlı değildir. Sonuç boşsa, kaynağın yayımladığı kayıtlar arasında o yer için deprem yok demektir.

Haritadaki noktalar neyi gösteriyor?

Her nokta bir depremdir; noktanın büyüklüğü depremin büyüklüğünü gösterir. Süzgeçler haritayı da değiştirir. Denizde olan depremler kara sınırının dışında görünür. Harita kendi sunucumuzda çizilir, dış bir harita servisine bağlanmaz.

9. Kaynaklar

• AFAD — Son Depremler
• Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi (KRDAE-BDTİM) — Son Depremler