İSG eğitimi, işverenin 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile üstlendiği zorunlu bir yükümlülüktür. Çalışan işe başlamadan önce eğitilir, eğitimin bedeli çalışana ödetilemez ve eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır. Bu rehber, kanunun 17. maddesinin işverene ve çalışana ne getirdiğini madde madde açıklar.
İSG Eğitimi Ne Zaman Verilir?
Kanun, eğitimin verileceği anları tek tek sayar. Eğitim yalnız işe girişte verilip bırakılan bir formalite değildir; işyerindeki koşullar değiştikçe yenilenir.
- İşe başlamadan önce. Çalışan görevine başlamadan eğitimi almış olmalıdır.
- Çalışma yeri veya iş değişikliğinde. Aynı işyerinde bölüm değiştiren çalışan yeni riskler için yeniden eğitilir.
- İş ekipmanı değiştiğinde. Yeni makine, yeni tezgâh, yeni araç geldiğinde eğitim tekrarlanır.
- Yeni teknoloji uygulandığında. Üretim yöntemi değişiyorsa eğitim de değişir.
- Riskler değiştiğinde ve düzenli aralıklarla. Ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenir, gerektiğinde tekrarlanır.
Eğitimin süresi ve yenileme aralığı işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir. Dayanak, Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’tir. Kendi işyerinizin hangi sınıfa girdiğini işyeri tehlike sınıfı rehberimizden ve NACE kodu rehberimizden öğrenebilirsiniz.
| Tehlike sınıfı | En az eğitim süresi | Eğitim tekrarı |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | 8 saat | Üç yılda en az bir defa |
| Tehlikeli | 12 saat | İki yılda en az bir defa |
| Çok tehlikeli | 16 saat | Yılda en az bir defa |
Saatler her çalışan için düzenlenir, ekip başına değil. Sürenin bütün olarak değerlendirilmesi esastır; ancak vardiya ve benzeri iş programları dikkate alınarak dört saat ve katları şeklinde farklı zaman dilimlerine bölünebilir (md. 11/3). Eğitim konularının bu saatlere dağıtımında işyerinde yürütülen faaliyetler esas alınır (md. 11/2).
Tablodaki tekrar aralıkları asgari sürelerdir ve tek başına yeterli değildir. Yönetmelik üç durumda aralığı beklemeden ilave eğitim ister: çalışma yeri veya iş değişikliği, iş ekipmanının değişmesi ya da yeni teknoloji uygulanması (md. 6/3); iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana işe dönüşünde, çalışmaya başlamadan önce kazanın sebepleri ve korunma yolları üzerine eğitim (md. 6/5); ilgili mevzuatın değişmesi veya yeni risklerin doğması hâlinde yıllık programa bağlı kalmaksızın eğitim (md. 10/4). Çalışan fiilen çalışmaya başlamadan önce de işe ve işyerine özgü riskler konusunda öncelikli olarak eğitilir (md. 6/2).
Taşeron çalışanı kimin sorumluluğunda? Alt işverenin çalışanlarının eğitiminden, asıl işveren alt işverenle birlikte sorumludur (md. 5/3). Yani eğitimi taşerona bırakmak asıl işvereni sorumluluktan kurtarmaz.
Eğitimin Masrafını Kim Öder?
Kanunun 17. maddesinin son fıkrası bu konuda kesindir: eğitimin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz. İşveren eğitim ücretini maaştan kesemez, çalışandan katkı isteyemez.
Aynı fıkra süreyi de düzenler. Eğitimlerde geçen süre çalışma süresinden sayılır. Eğitim haftalık çalışma süresinin üzerine taşarsa, taşan kısım fazla sürelerle çalışma veya fazla çalışma olarak değerlendirilir. Yani hafta sonuna konan bir eğitim, çalışanın fazla mesai alacağını doğurur.
Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşlerde Ek Şart
Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde kural daha serttir. Mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunan bu işlerde, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgeleyemeyen kişi çalıştırılamaz. Belge yoksa işe başlatma hakkı yoktur.
Aynı sınıftaki işyerlerine başka işyerinden çalışmak üzere gelen çalışanlar için de ayrı bir şart vardır: karşılaşacakları sağlık ve güvenlik riskleriyle ilgili yeterli bilgi ve talimatı içeren eğitimi aldıklarına dair belge olmadan işe başlatılamazlar. Hangi sektörlerin bu sınıfa girdiğini çok tehlikeli sektörler listesinde bulabilirsiniz.
Hangi Durumlarda İlave Eğitim Gerekir?
- İş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışan. İşe başlamadan önce kazanın sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri hakkında ilave eğitim alır. Bildirim süreci için iş kazası bildirimi rehberimize bakın.
- Altı aydan fazla işten uzak kalan çalışan. Sebebi ne olursa olsun, tekrar işe başlatılmadan önce bilgi yenileme eğitimi verilir.
- Çalışan temsilcileri. Kanun bu kişilerin özel olarak eğitilmesini ayrıca şart koşar.
- Geçici iş ilişkisiyle gelen çalışan. Gerekli eğitimin verilmesini, çalışanı devralan işveren sağlar.
Eğitim Verilmezse Ne Olur?
6331 sayılı Kanunun 26. maddesi, 17. maddedeki yükümlülükleri yerine getirmeyen işveren için idari para cezası öngörür. Ceza her bir çalışan başına ayrı ayrı uygulanır, yani eğitimsiz çalışan sayısı arttıkça tutar katlanır. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiği için bu sayfada rakam vermiyoruz; güncel tutarı denetim tarihindeki tebliğden teyit etmek gerekir.
Eğitim kaydı denetimde ilk bakılan belgelerdendir. İşyerinizin denetime hazır olup olmadığını İSG denetimi kontrol listemizle gözden geçirebilirsiniz.
Eğitimi Kim Verir?
Eğitimi çoğu işyerinde, işverenin hizmet aldığı ortak sağlık ve güvenlik birimi (OSGB) bünyesindeki iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi düzenler. İşyerinin kaç çalışanı olduğuna göre uzman görevlendirme zorunluluğu değişir; bunu çalışan sayısına göre uzman zorunluluğu rehberinde anlattık. Hizmet bedelleri için OSGB fiyatları rehberimize bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
İSG eğitimi ücretini işveren mi öder?
Evet. Kanun eğitimin maliyetinin çalışanlara yansıtılamayacağını açıkça yazar. Maaştan kesinti yapılamaz.
Eğitim mesai saatinde mi yapılmalı?
Eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır. Mesai dışına taşarsa fazla çalışma hükümleri uygulanır.
İşten bir yıl uzak kaldım, yeniden eğitim alır mıyım?
Evet. Altı aydan fazla süreyle işten uzak kalan çalışana, tekrar işe başlatılmadan önce bilgi yenileme eğitimi verilir.
Eğitim belgem yoksa tehlikeli işte çalışabilir miyim?
Hayır. Mesleki eğitim zorunluluğu olan tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde, eğitimi belgeleyemeyen kişi çalıştırılamaz.
Kaynak
Bu sayfadaki yükümlülüklerin tamamı 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 17. ve 26. maddelerinden alınmıştır (Resmî Gazete: 30/6/2012, sayı 28339). Kanunun bütününü 6331 sayılı Kanun rehberimizde özetledik.