İşyeri sağlık gözetimi, çalışanın işyerindeki risklerden sağlığının etkilenip etkilenmediğinin muayenelerle izlenmesidir. Bu yükümlülük işverenindir; çalışanın “kendi raporunu getirmesi” değil, işverenin muayeneyi sağlaması esastır.
Bu rehber, sağlık gözetiminin hangi durumlarda zorunlu olduğunu, raporun kimden alınabileceğini, masrafın kime ait olduğunu ve işverenin izlemesi gereken sırayı 6331 sayılı Kanun’un 15. maddesine dayanarak anlatır. Sağlık gözetimi tek başına bir yükümlülük değildir; OSGB hizmeti, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesi, risk değerlendirmesi ve eğitimle birlikte işleyen iş sağlığı ve güvenliği sisteminin bir parçasıdır.
1. Sağlık gözetimi kimin yükümlülüğü?
6331 sayılı Kanun’un 15. maddesi işvereni muhatap alır: işveren, çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar. Yükümlülük çalışan sayısından ya da sektörden bağımsızdır; değişen, raporun kimden alınabileceği ve muayene aralığıdır.
Sağlık gözetiminin içeriğini risk değerlendirmesi belirler. Gürültü, toz, kimyasal madde, titreşim, gece çalışması ya da ağır yük kaldırma gibi maruziyetler risk değerlendirmesinde tespit edildiğinde, işyeri hekimi muayenede bu risklere yönelik tetkikleri ister. Aynı unvandaki iki çalışanın muayene içeriğinin farklı olması bu yüzden normaldir: belirleyici olan unvan değil, çalışanın fiilen maruz kaldığı risktir. Risk değerlendirmesi güncellendiğinde muayene içeriği de gözden geçirilmelidir.
2. Muayene hangi durumlarda zorunlu?
Kanun dört durumu tek tek sayar (md. 15/1-b):
- İşe girişte.
- İş değişikliğinde — çalışan başka riskler taşıyan bir işe geçtiğinde.
- İşe dönüşte — iş kazası, meslek hastalığı ya da sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra, çalışan talep ederse.
- Düzenli aralıklarla (periyodik muayene) — çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen aralıklarla.
Periyodik muayenenin sıklığı işyerinin tehlike sınıfına bağlıdır. Bu yüzden ilk adım işyerinizin az tehlikeli, tehlikeli ya da çok tehlikeli sınıfta olduğunu bilmektir: NACE kodu ve tehlike sınıfı sorgulama sayfasından öğrenebilir, sınıfların anlamını işyeri tehlike sınıfı nedir rehberinde okuyabilirsiniz. Muayene aralığının kesin süresi yönetmelikle belirlenir; güncel süreyi işyeri hekiminizden ya da Bakanlık mevzuatından teyit edin.
İşyerinin tehlike sınıfı sonradan değişirse periyodik muayene takvimi de yeni sınıfa göre yeniden kurulmalıdır; sınıf değişikliğinin nasıl yapıldığını işyeri tehlike sınıfı nasıl değiştirilir rehberinde bulabilirsiniz. İş kazası sonrası dönüş muayenesinden önce kazanın yasal süresinde bildirilmiş olması gerekir; bildirim adımları için iş kazası bildirimi sayfasına bakın.
3. İşe başlamadan rapor şart mı?
Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde evet. Bu işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz (md. 15/2). Az tehlikeli işlerde de işe giriş muayenesi yükümlülüğü sürer; fark, raporsuz işe başlatma yasağının açıkça tehlikeli ve çok tehlikeli işler için yazılmış olmasıdır.
Hangi faaliyetlerin tehlikeli ya da çok tehlikeli sınıfa girdiğini merak ediyorsanız çok tehlikeli işyeri sektörleri listesine göz atabilirsiniz. Uygulamada en sık hata, adayın başka bir işyeri için aldığı eski raporla işe başlatılmasıdır. Rapor, yapılacak işe uygunluğu gösterir; farklı risklere maruz kalınan yeni bir iş için düzenlenmemiş bir rapor bu şartı karşılamaz.
4. Sağlık raporu kimden alınır?
| İşyeri | Rapor kimden alınabilir |
|---|---|
| Genel kural (bütün işyerleri) | İşyeri hekimi |
| 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli işyerleri | İşyeri hekimine ek olarak ÇASMER’ler, aile hekimleri veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucuları |
İki ayrıntıya dikkat: istisna için iki koşul birlikte aranır — 50’den az çalışan ve az tehlikeli sınıf. Tehlikeli sınıftaki 10 kişilik bir işyeri istisnadan yararlanamaz. Ayrıca bu eşik 2017’de 10’dan 50’ye çıkarıldı ve 2025’te (7538 sayılı Kanun) rapor verebilecek kurumlar arasına ÇASMER’ler eklendi; eski anlatımlarda “10’dan az” ya da yalnız “aile hekimi” ifadesine rastlarsanız bayattır.
Rapora itiraz, Sağlık Bakanlığının belirlediği hakem hastanelere yapılır ve verilen karar kesindir (md. 15/3).
İşyeri hekimi hizmeti iki yoldan sağlanabilir: işveren hekimi kendi bünyesinde görevlendirebilir ya da bu hizmeti bir ortak sağlık ve güvenlik biriminden (OSGB) satın alabilir. Hangi yolun seçileceği ve görevlendirme süresi çalışan sayısına ve tehlike sınıfına bağlıdır; ayrıntılar çalışan sayısına göre İSG profesyoneli zorunluluğu sayfasında. İş güvenliği uzmanı ile işyeri hekiminin görev paylaşımı için iş güvenliği uzmanı görevleri rehberine bakabilirsiniz.
5. Muayene masrafını kim öder?
İşveren. Sağlık gözetiminden doğan maliyet ve bu gözetimden kaynaklanan her türlü ek maliyet işverence karşılanır ve çalışana yansıtılamaz (md. 15/4). İşe giriş raporunun ücretinin maaştan kesilmesi ya da adaydan istenmesi bu hükme aykırıdır.
6. Muayene sonuçları gizli mi?
Evet. Sağlık muayenesi yaptırılan çalışanın özel hayatı ve itibarının korunması için sağlık bilgileri gizli tutulur (md. 15/5). İşveren “işe uygundur / değildir” sonucunu bilir; teşhis ve tahlil ayrıntıları sağlık kaydıdır.
Gizlilik yükümlülüğü kişisel verilerin korunması mevzuatıyla da desteklenir. Sağlık verileri 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nda özel nitelikli kişisel veri sayılır ve daha sıkı koşullarla işlenir. Pratikte bu, muayene formlarının personel dosyasıyla aynı klasörde tutulmaması, erişimin işyeri hekimi ve yetkili sağlık personeliyle sınırlanması ve insan kaynakları biriminin yalnız “işe uygunluk” sonucunu görmesi anlamına gelir.
7. Sık karıştırılan: periyodik kontrol ≠ periyodik muayene
“Periyodik” kelimesi iki ayrı yükümlülükte geçer. Periyodik muayene çalışanın sağlık muayenesidir (bu sayfanın konusu). Periyodik kontrol ise kaldırma araçları, basınçlı kaplar gibi iş ekipmanlarının teknik muayenesidir; onu periyodik kontroller rehberinde anlatıyoruz. Çalışanların eğitim yükümlülüğü için de İSG eğitimi sayfasına bakabilirsiniz.
Bir karışıklık da “sağlık raporu” ifadesinde yaşanır. İşe uygunluk raporu çalışanın işe elverişli olup olmadığını gösterir; hastalık ya da iş kazası nedeniyle alınan istirahat raporu ise çalışılamayan günleri belgeler ve SGK’nın geçici iş göremezlik ödeneğine esas olur. İstirahat raporu için ödenecek tutarı rapor parası hesaplama aracıyla bulabilirsiniz.
8. İşveren için adım adım
- İşyerinin tehlike sınıfını NACE koduna göre belirleyin.
- İşyeri hekimi hizmeti alın (kendi hekiminiz ya da OSGB aracılığıyla).
- Yeni çalışanı işe başlatmadan önce işe giriş muayenesini yaptırın; tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde rapor olmadan başlatmayın.
- İş değişikliklerinde ve talep edilen işe dönüşlerde muayeneyi tekrarlayın.
- Periyodik muayene takvimini tehlike sınıfına göre işyeri hekiminizle kurun.
- Masrafları işletme gideri olarak karşılayın, çalışana yansıtmayın; sağlık kayıtlarını gizli tutun.
Denetimde sağlık gözetiminin yapıldığı, çoğunlukla işe giriş ve periyodik muayene kayıtları ile işyeri hekiminin görevlendirme belgesi üzerinden kontrol edilir. Denetime hazırlanırken bu kayıtların yanında risk değerlendirmesi, acil durum planı ve eğitim belgelerinin de eksiksiz olduğundan emin olun; kalem kalem liste için İSG denetimi kontrol listesi sayfasını kullanabilirsiniz.
9. Sık sorulan sorular
İşe giriş raporunun parasını çalışan mı öder?
Hayır. 6331 sayılı Kanun md. 15/4’e göre sağlık gözetiminin maliyeti işverence karşılanır ve çalışana yansıtılamaz.
Aile hekiminden alınan işe giriş raporu geçerli mi?
Yalnız 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıftaki işyerleri için. Diğer işyerlerinde rapor işyeri hekiminden alınır.
Periyodik muayene kaç yılda bir yapılır?
Kanun, aralığın çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirleneceğini söyler. Tehlike sınıfı yükseldikçe aralık kısalır; işyeriniz için geçerli süreyi işyeri hekiminizden teyit edin.
Rapor sonucuna itiraz edilebilir mi?
Evet. İtiraz Sağlık Bakanlığının belirlediği hakem hastanelere yapılır ve verilen karar kesindir.
İş kazasından sonra işe dönerken muayene zorunlu mu?
İş kazası, meslek hastalığı ya da sağlık nedeniyle tekrarlanan uzaklaşmalardan sonra dönüş muayenesi çalışan talep ederse yapılır; talep hâlinde işveren sağlamak zorundadır.
Kaynak: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, md. 15 (13.09.2026 itibarıyla yürürlükteki metin; 6552, 7033 ve 7538 sayılı kanunlarla yapılan değişiklikler dâhil).