Bebeğinizin doğum tarihini, ölçüm tarihini ve kilo, boy ya da baş çevresi ölçümünü girin; araç persentilini ve z-skorunu Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) günlük büyüme tablosuyla hesaplar. 0–5 yaş içindir.
Önemli: Bu araç tanı koymaz. Tek bir ölçüm yanıltıcı olabilir; çocuğun büyümesi, aylar içindeki eğrinin seyrine bakılarak hekim tarafından değerlendirilir.
1. Persentil ne demek?
Persentil, çocuğun ölçümünün aynı yaş ve cinsiyetteki çocuklar arasında nerede durduğunu gösterir. 25. persentil, aynı yaştaki 100 çocuktan 25’inin bu değerin altında, 75’inin üstünde olduğu anlamına gelir. 50. persentil ortancadır.
Persentilin yüksek ya da düşük olması tek başına iyi ya da kötü değildir: sağlıklı çocukların da yüzde 3’ü 3. persentilin altında, yüzde 3’ü 97. persentilin üstündedir. Önemli olan çocuğun kendi eğrisini izleyip izlemediğidir; iki çizgiyi birden kesen hızlı düşüş ya da yükseliş hekime danışma sebebidir.
2. Örnekler
| Çocuk | Ölçüm | Persentil | z-skoru | Bu yaşta ortanca |
|---|---|---|---|---|
| Kız, 183 günlük (6 ay) | 7 kg | 36,5 | -0,35 | 7,30 kg |
| Erkek, 183 günlük (6 ay) | 7 kg | 12,7 | -1,14 | 7,94 kg |
| Erkek, 365 günlük (1 yaş) | 75 cm boy | 37,8 | -0,31 | 75,7 cm |
| Kız, 91 günlük (3 ay) | 39 cm baş çevresi | 33,7 | -0,42 | 39,5 cm |
İlk iki satır aynı yaş ve aynı kiloda cinsiyetin sonucu nasıl değiştirdiğini gösterir: WHO tabloları kız ve erkek için ayrıdır, erkek bebeklerin ortancası daha yüksektir. Doğumda ortanca kilo kızlarda 3,23 kg, erkeklerde 3,35 kg’dır.
3. Nasıl hesaplanır? (LMS yöntemi)
WHO her yaş günü için üç katsayı yayımlar: L (dağılımın çarpıklığı), M (ortanca) ve S (değişkenlik). Ölçüm y ise z-skoru şöyle bulunur:
z = ((y ÷ M)L − 1) ÷ (L × S)
Persentil, z-skorunun standart normal dağılımdaki birikimli olasılığıdır: z = 0 ise 50. persentil, z = −1,88 ise 3. persentil, z = +1,88 ise 97. persentil. Araç yaşı ay yerine gün olarak alır ve WHO’nun 0–1856 günlük tablosundaki o günün katsayılarını kullanır; aylık tabloyla hesaplayan araçlar ay içinde birkaç persentil puanı sapabilir.
Kiloda WHO, ±3 SD dışındaki uç değerler için çarpık dağılımın aşırı uzamasını önleyen sınırlandırılmış z-skoru kullanır; araç da bunu uygular. Boy ve baş çevresinde bu düzeltmeye gerek yoktur.
4. Boy yatarak mı ayakta mı ölçülmeli?
WHO tablosu 2 yaşa (730 gün) kadar yatarak ölçülen boy uzunluğunu, sonrasında ayakta ölçülen boyu esas alır. Ayakta ölçülen boy yatarak ölçülenden ortalama 0,7 cm kısa çıkar. Bu yüzden:
- 2 yaş altı çocuk ayakta ölçüldüyse ölçüme 0,7 cm eklenir. Örnek: 600 günlük erkek, ayakta 80 cm → hesapta 80,7 cm kullanılır, sonuç 12,4. persentil.
- 2 yaş üstü çocuk yatarak ölçüldüyse ölçümden 0,7 cm çıkarılır.
Formda boyu seçtiğinizde ölçüm şeklini soran seçenek açılır; düzeltme uygulandıysa sonuçta yazılır.
5. Hangi değerler dikkat gerektirir?
| z-skoru | Yaklaşık persentil | WHO eşiğine göre |
|---|---|---|
| −3’ün altı | 0,1’in altı | Çok düşük |
| −3 ile −2 arası | 0,1 – 2,3 | Düşük |
| −2 ile +2 arası | 2,3 – 97,7 | Olağan aralık |
| +2 ile +3 arası | 97,7 – 99,9 | Yüksek |
| +3’ün üstü | 99,9’un üstü | Çok yüksek |
Örneğin 1 yaşındaki erkek çocukta −2 SD boy sınırı 71,0 cm, 3. persentil 71,3 cm, 97. persentil 80,2 cm’dir. Bu eşikler taramaya yöneliktir; eşiğin dışında kalan her çocuk hasta değildir, içinde kalan her çocuk da sağlıklı sayılmaz.
6. Kaynak ve sınırlar
- Veri: WHO Child Growth Standards — yaşa göre ağırlık, yaşa göre boy ve yaşa göre baş çevresi “expanded tables” dosyaları, kız ve erkek ayrı. Katsayılar dosyalardan olduğu gibi alınmıştır; araç WHO’nun ayrıca yayımladığı persentil ve SD tablolarıyla binlerce noktada karşılaştırılarak sınanmıştır.
- Kapsam 0–5 yaştır (1856 gün). 5 yaş üstü için WHO 2007 referansı ayrı bir veri setidir; bu araç o yaşları hesaplamaz.
- Prematüre doğan bebeklerde hekimler genellikle düzeltilmiş yaşı kullanır; araç doğum tarihine göre gerçek yaşı hesaplar.
- Bazı hekimler WHO yerine ulusal büyüme referanslarını da kullanır; karnede ya da muayenede görülen persentil bu yüzden farklı olabilir.
İlgili hesaplamalar
Gebelik sürecindeyseniz tahmini doğum gününü doğum tarihi hesaplama aracıyla bulabilirsiniz. Bebeğin tam olarak kaç aylık ve kaç günlük olduğunu görmek için yaş hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
7. Sık sorulan sorular
Persentil kaç olmalı?
Tek bir doğru persentil yoktur. WHO eşiğine göre −2 ile +2 SD arası (yaklaşık 2,3 ile 97,7. persentil arası) olağan aralıktır. Asıl önemli olan çocuğun zaman içinde kendi eğrisini izlemesidir.
50. persentil ne demek?
Aynı yaş ve cinsiyetteki çocukların yarısının bu değerin altında, yarısının üstünde olduğu ortanca değerdir. 50. persentilde olmak zorunlu değildir.
Z-skoru ile persentil arasındaki fark nedir?
İkisi aynı bilgiyi farklı ölçekte verir. Z-skoru ortancadan kaç standart sapma uzakta olunduğunu, persentil ise yüzde kaç çocuğun altında kalındığını söyler. Uç değerlerde z-skoru daha ayırt edicidir.
Kız ve erkek için neden ayrı hesap var?
WHO büyüme standartları kız ve erkek çocuklar için ayrı ölçülmüştür; aynı yaşta erkeklerin ortanca kilo ve boyu biraz daha yüksektir.
5 yaşından büyük çocuk için kullanılabilir mi?
Hayır. Bu araç WHO Çocuk Büyüme Standartlarını kullanır ve 0–5 yaşı kapsar; daha büyük yaşlar reddedilir.
Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?
Hayır. Hesap tarayıcınızda yapılır; doğum tarihi ve ölçümler sunucuya gönderilmez.