Barkod okuyucu, bir ürünün ya da etiketin üzerindeki çizgili barkodu telefonunuzun kamerasıyla ya da yüklediğiniz fotoğraftan okur ve içindeki numarayı ekrana yazar. Araç tarayıcıda çalışır: uygulama indirmezsiniz, üye olmazsınız ve görüntü cihazınızdan çıkmaz. EAN-13, EAN-8, UPC-A ve Code 128 türündeki barkodları okur; barkodun türünü ve kontrol hanesinin tutup tutmadığını da gösterir.
1. Barkod okuyucu nasıl kullanılır?
Aracın iki yolu vardır: hazır bir fotoğrafı yüklemek ya da kamerayı açıp barkodu canlı okutmak. İkisi de aynı çözücüyü kullanır ve aynı sonucu verir. Sırayla şunları yapın:
- Yolu seçin. Elinizde barkodun fotoğrafı ya da ekran görüntüsü varsa “Barkod fotoğrafı yükle” düğmesine, ürün yanınızdaysa “Kamerayla oku” düğmesine basın.
- Kamera iznini verin. Kamerayla okuturken tarayıcı izin ister. İzin yalnız bu sekme için geçerlidir; telefonda arka kamera açılır.
- Barkodu kadraja alın. Barkodu yatay tutun, çizgilerin tamamı ve iki yanındaki beyaz boşluk görünsün. Çok yaklaşmayın; görüntü netleşene kadar bekleyin.
- Sonucu okuyun. Barkod çözüldüğünde kamera kendiliğinden kapanır. Ekranda barkod türü, barkodun içindeki numara ya da metin ve kısa bir açıklama görünür.
- Numarayı kopyalayın. “Numarayı kopyala” düğmesi sonucu panoya alır; numarayı bir arama kutusuna, stok tablosuna ya da mesaja yapıştırabilirsiniz.
Kamerayı elle kapatmak isterseniz “Kamerayı kapat” düğmesini kullanın; sayfadan ayrıldığınızda da kamera kapanır. Bilgisayarda barkodun ekran görüntüsünü almak için ekran görüntüsü alma aracından yararlanabilirsiniz. Kameranızın çalışıp çalışmadığından emin değilseniz önce kamera testi sayfasında deneyin.
2. Hangi barkod türlerini okur?
Araç yalnız kendi testlerimizde doğrulanan dört türü okur. Listede olmayan bir türde sonuç vermez; yanlış bir numara göstermektense “okunamadı” demeyi tercih eder.
- EAN-13: 13 haneli numara taşır. Market ürünlerinin ve kitapların üzerindeki barkod çoğunlukla bu türdendir.
- EAN-8: 8 haneli kısa sürümdür; büyük barkodun sığmadığı küçük ambalajlarda kullanılır.
- UPC-A: 12 haneli numara taşır; ağırlıklı olarak ABD ve Kanada çıkışlı ürünlerde görülür.
- Code 128: rakamın yanında harf ve işaret de taşıyabilir; koli, kargo ve stok etiketlerinde yaygındır.
Elinizdeki barkodun türünü önceden bilmeniz gerekmez; araç dört türü birlikte dener ve hangisini bulduysa sonucun üstüne yazar. Pratik bir ayrım şudur: altında yalnız rakam yazan, ortasında ve iki ucunda biraz daha uzun çizgiler bulunan barkodlar EAN ya da UPC ailesindendir. Altında harf de bulunan, daha uzun ve düz kesilmiş barkodlar ise çoğunlukla Code 128’dir. UPC-A numarası, başına 0 eklenmiş bir EAN-13 numarasıyla aynı çizgilere sahiptir; araç böyle bir barkodu 12 haneli UPC-A olarak gösterir.
Barkodun genel tarihçesi ve türleri için Vikipedi’nin barkod maddesine bakabilirsiniz. Kendi barkodunuzu üretmek isterseniz barkod oluşturma aracı EAN-13, EAN-8 ve Code 128 barkodu çizer; o araçla ürettiğiniz barkodu burada okutarak sınayabilirsiniz. Kare biçimli kodlar çizgili barkod değildir: onları QR kod okuyucu çözer, yenisini ise QR kod oluşturma aracı üretir.
3. Okunan numara ne anlatır?
Barkod, bir numaranın makinenin okuyabileceği biçimde çizilmiş hâlidir. Çizgilerin altında yazan rakamlarla barkodun içindeki numara aynıdır; okuyucu yalnız bu numarayı çıkarır. Ürünün adı, fiyatı ya da son kullanma tarihi çizgilerin içinde yazmaz.
Önek. EAN-13 numarasının ilk üç hanesi, numaranın hangi GS1 üye kuruluşundan alındığını gösterir. 868 ve 869 önekleri GS1 Türkiye’ye ayrılmıştır; öneklerin tam listesi Vikipedi’deki GS1 ülke kodları listesinde yer alır. Önek ürünün üretildiği ülkeyi göstermez. 978 ve 979 önekleri ise kitaplara (ISBN) ayrılmıştır. Araç bu dört öneki tanır ve sonucun altında belirtir; öteki önekler için yorum yapmaz.
Kontrol hanesi. EAN-13, EAN-8 ve UPC-A numaralarının son hanesi öteki hanelerden hesaplanır. Okuma sırasında bir çizgi yanlış algılanırsa hesap tutmaz ve hata fark edilir. Hesap şöyledir: sondan başlayarak haneler sırayla 3 ve 1 ile çarpılır, çarpımlar toplanır; toplamı bir üst onluğa tamamlayan rakam kontrol hanesidir.
Örnek olarak 5901234123457 numarasını alalım. İlk 12 hane 590123412345 olur. Soldan 1., 3., 5., 7., 9. ve 11. hanelerin toplamı 17, öteki altı hanenin toplamı 22 eder. 22, 3 ile çarpılınca 66 olur; 17 ile toplandığında 83 bulunur. 83 sayısını 90 sayısına tamamlayan rakam 7’dir ve numaranın son hanesi de 7 olduğu için kontrol hanesi tutar. Araç bu hesabı her okumada yapar ve sonucu “doğrulandı” diye yazar.
Code 128 barkodunda sabit bir numara yapısı yoktur; içerik etiketi basan kurumun belirlediği bir metindir. Araç bu türde içeriği olduğu gibi gösterir ve kaç karakter olduğunu yazar. Gönderi takip numarası gibi bir içerikle karşılaşırsanız kargo takip sayfası işinizi görebilir.
4. Barkod okunmuyorsa ne yapmalı?
Araç bir görüntüde barkod bulamazsa sonuç uydurmaz; “okunamadı” der. En sık karşılaşılan nedenler ve çözümleri şunlardır:
- Barkod kırpılmış. Çizgilerin iki yanındaki beyaz boşluk barkodun parçasıdır; okuyucu barkodun nerede başlayıp bittiğini bu boşluktan anlar. Fotoğrafı barkodun çevresinde pay bırakarak çekin. Araç yüklenen görüntüye ikinci denemede kendisi de beyaz kenar ekler; yine de çizgilerin bir bölümü kadrajın dışındaysa barkod çözülemez.
- Görüntü bulanık. Kamera netleme yapmadan çekilen karede ince çizgiler birbirine karışır. Telefonu biraz uzaklaştırıp netlemesini bekleyin.
- Parlama ya da gölge var. Parlak ambalajlarda ışık yansıması çizgileri siler. Ürünü hafifçe eğin ya da ışığın geliş yönünü değiştirin.
- Barkod çok eğik ya da kıvrık. Şişe gibi yuvarlak yüzeylerde barkodu kameraya düz gelecek biçimde çevirin; barkodu yatay tutun.
- Tür desteklenmiyor. Araç dört türü okur. Kare biçimli kodlar, ilaç kutularındaki karekodlar ve bu listede olmayan çizgili türler okunmaz.
Yüklediğiniz fotoğraf çok büyükse araç uzun kenarı 1600 piksele indirerek çalışır; bu yüzden barkod, fotoğrafın küçük bir köşesinde kalmamalıdır. Fotoğrafı barkoda yakın çekmek en kolay çözümdür. Kargo kolisinin ölçülerinden hacimsel ağırlığı bulmak isterseniz desi hesaplama aracına bakabilirsiniz.
5. Barkoddan ürün bilgisi neden gösterilmiyor?
Barkodu okuttuktan sonra ürünün adını ve fiyatını görmeyi bekleyenler için durumu açıkça yazalım: bu araç ürün bilgisi göstermez. Nedeni teknik değil, veriyle ilgilidir. Bir numaranın hangi ürüne ait olduğu barkodun içinde yazmaz; bu bilgi firmaların ve mağazaların kendi kayıtlarında tutulur. Herkese açık, eksiksiz ve güvenilir bir ürün veritabanına erişimimiz olmadığı için numaradan ürün adı tahmin etmiyoruz. Yanlış bir ürün adı ya da eski bir fiyat göstermek, hiçbir şey göstermemekten daha kötü olurdu.
Okunan numarayla yapabilecekleriniz şunlardır: numarayı kopyalayıp bir arama motorunda aratabilir, alışveriş sitelerinin arama kutusuna yapıştırabilir ya da kendi stok listenizde arayabilirsiniz. Bir ürünün üzerindeki numaranın yazım hatası içerip içermediğini anlamak için kontrol hanesi satırına bakmanız yeterlidir. Banka hesap numarası gibi başka kontrol haneli numaralar için IBAN sorgulama aracı benzer bir doğrulama yapar.
6. Görüntü nerede işlenir?
Görüntü tarayıcınızda işlenir. Yüklediğiniz fotoğraf ya da kameradan alınan kare, sayfanın içindeki bir çözücüye verilir; çözücü çizgileri numaraya çevirir ve sonuç ekrana yazılır. Bu sırada görüntü sunucumuza gönderilmez, kaydedilmez. Kameradan saniyede birkaç kare alınır; barkod çözüldüğü anda kamera kapanır.
Çözme işini açık kaynaklı ZXing kitaplığı yapar; kitaplık kendi sunucumuzdan yüklenir. Bazı tarayıcılarda barkod okumak için hazır bir arayüz de vardır (MDN’deki Barcode Detection API belgesi hangi tarayıcıların desteklediğini gösterir); bu araç her tarayıcıda aynı sonucu verebilmek için o arayüze dayanmaz.
Aracı yayına almadan önce kendi ürettiğimiz barkodlarla sınadık: barkod oluşturma aracımızın çizdiği EAN-13, EAN-8, UPC-A ve Code 128 barkodları farklı boyutlarda bu okuyucuya verildi ve çıkan sonuç girilen numarayla karşılaştırıldı. 548 denetimin tamamı geçti. Aynı testte barkod içermeyen görüntülerde aracın sonuç üretmediği de doğrulandı. Fotoğrafınız çok büyükse yüklemeden önce fotoğraf boyutu küçültme aracıyla küçültebilirsiniz.
7. Sık sorulan sorular
Barkod okuyucu ücretsiz mi, uygulama indirmek gerekir mi?
Araç ücretsizdir ve tarayıcıda çalışır; uygulama indirmeniz ya da üye olmanız gerekmez. Telefonda kamerayla, bilgisayarda barkodun fotoğrafını yükleyerek kullanabilirsiniz.
Telefon kamerasıyla barkod nasıl okutulur?
“Kamerayla oku” düğmesine basıp kamera iznini verin ve barkodu yatay tutarak çizgilerin tamamını kadraja alın. Barkod çözüldüğünde kamera kendiliğinden kapanır ve numara ekrana yazılır.
Barkod okuyucu ürünün adını ve fiyatını gösterir mi?
Hayır. Barkodun içinde ürün adı ya da fiyat yazmaz; yalnız bir numara vardır. Araç bu numarayı ve barkod türünü gösterir, ürün bilgisi üretmez.
Barkod numarası 868 ya da 869 ile başlıyorsa ürün Türkiye’de mi üretilmiştir?
Bu önek, numaranın GS1 Türkiye’den alındığını gösterir. Ürünün üretildiği ülkeyi göstermez; Türkiye’de kayıtlı bir firma ürününü başka bir ülkede üretmiş olabilir.
Bilgisayarda kamera olmadan barkod okunur mu?
Evet. Barkodun fotoğrafını ya da ekran görüntüsünü “Barkod fotoğrafı yükle” düğmesiyle seçmeniz yeterlidir; araç görüntüyü tarayıcıda çözer ve numarayı yazar.
QR kodu bu araçla okuyabilir miyim?
Hayır. Bu araç çizgili barkodları okur. Kare biçimli QR kodlar için ayrı bir araç vardır: QR kod okuyucu.