İş kazası bildirimi, işverenin kazayı iki ayrı muhataba iki ayrı sürede haber vermesidir: kolluğa derhal, SGK’ya üç iş günü içinde. Süreler iki kanunda birbirini tamamlar — 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 14 ve 5510 sayılı Kanun md. 13. Bu rehber bildirimin kime, ne zaman, nasıl yapılacağını ve kayıt yükümlülüğünü kanun metniyle anlatır; kanunun bütünü için 6331 sayılı Kanun rehberine bakabilirsiniz.
1. Hangi olay “iş kazası” sayılır?
5510 md. 13/1’e göre iş kazası, sigortalıyı hemen ya da sonradan bedenen veya ruhen engelli hâle getiren ve şu hâllerden birinde meydana gelen olaydır:
- sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
- işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle (bağımsız çalışanda yürüttüğü iş nedeniyle),
- görevli olarak işyeri dışına gönderildiği için asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
- emziren kadın sigortalının süt izni zamanlarında,
- işverence sağlanan servis aracıyla işe gidiş gelişte.
Tanım geniştir: işyeri avlusunda düşme de, servis aracının kazası da iş kazasıdır. Olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağına gerektiğinde SGK’nın denetim memurları ya da Bakanlık iş müfettişleri soruşturmayla karar verir (md. 13/3).
Tanımın genişliği, önlemenin de geniş tutulmasını gerektirir: kazaların önemli bölümü bilgi eksikliğinden doğduğu için çalışanların işe başlamadan aldığı İSG eğitimi ile yangın, patlama ve tahliye senaryolarını önceden yazan acil durum planı, bildirim yükümlülüğünün öncesindeki iki temel belgedir.
2. Kime, ne zaman bildirilir?
| Muhatap | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Yetkili kolluk kuvvetleri (polis / jandarma) | Derhal | 5510 md. 13/2-a |
| SGK — iş kazası | Kazadan sonraki üç iş günü içinde | 6331 md. 14/2-a; 5510 md. 13/2-a |
| SGK — meslek hastalığı | Öğrenme tarihinden itibaren üç iş günü | 6331 md. 14/2-b |
| Sağlık hizmeti sunucuları (hastane) → SGK | En geç on gün | 6331 md. 14/4 |
| Kendi adına çalışan (4/b) sigortalı → SGK | Rahatsızlığı bildirime engel olmayan günden sonra üç iş günü, en fazla bir ay | 5510 md. 13/2-b |
İki ayrıntı sık kaçırılır. Birincisi, süre iş günüdür; cuma akşamı olan kaza için üçüncü iş günü çarşambadır. İkincisi, kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde (örneğin müşteri sahasında) olmuşsa süre kazanın öğrenildiği tarihten başlar (5510 md. 13/2 son cümle).
3. İş kazası bildirim süresi nasıl hesaplanır?
İş kazası bildirim süresi SGK bakımından 3 iş günüdür ve kanun bu süreyi “kazadan sonraki” günler üzerinden saydırır (5510 md. 13/2-a; 6331 md. 14/2-a). Kazanın olduğu gün süreye girmez; sayım izleyen ilk iş günüyle başlar. Araya hafta sonu ya da resmî tatil giriyorsa son günü elle saymak yerine iş günü hesaplama aracıyla bulmak, bir günlük kaymanın yol açacağı geç bildirimi önler.
Sürenin başlangıcı ve uzunluğu, bildirimi kimin yaptığına göre değişir:
- Kontrol dışı yer: kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olmuşsa 3 iş günü, kazanın öğrenildiği tarihten itibaren işler.
- Kendi adına çalışan sigortalı: süre, rahatsızlığın bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra başlar; ancak bu bekleme bir ayı geçemez (5510 md. 13/2-b).
- Meslek hastalığı: işverenin 3 iş günü, hastalığın kendisine bildirildiği, yani öğrendiği tarihten sayılır.
- Sağlık hizmeti sunucusu: kendisine intikal eden iş kazasını en geç 10 gün içinde bildirir; bu süre iş günü olarak değil, gün olarak yazılmıştır (6331 md. 14/4).
Kolluk bildirimi için ise sayılacak bir süre yoktur: kanunun kelimesi derhaldir. Bu nedenle kolluğa haber verme adımı, SGK bildirgesinin hazırlanmasını beklemeden, olayın hemen ardından atılır.
4. İş kazası bildirim formu ve bildirim kanalı
Kanun, bildirimin iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle, doğrudan ya da taahhütlü posta ile Kuruma yapılmasını öngörür (5510 md. 13/2); bildirgenin şekli, içeriği ve verilme usulü Kurum yönetmeliğiyle düzenlenir. Uygulamada işverenler bildirgeyi SGK’nın işveren sistemi üzerinden elektronik olarak düzenler; posta yolu kanunda yedek olarak durur. Hangi kanalı kullanırsanız kullanın, bildirgenin alındı kaydını saklayın: süre ihtilaflarında tek kanıt odur.
Aramalarda “iş kazası bildirim formu” diye geçen belge, kanundaki adıyla iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesidir. Kanun bildirgenin alanlarını tek tek saymaz; şeklini, içeriğini ve verilme usulünü Kurumun çıkaracağı yönetmeliğe bırakır (5510 md. 13 son fıkra). Bu yüzden formu doldururken esas alınacak metin SGK’nın yürürlükteki bildirge düzenidir; eski tarihli bir şablonu kopyalamak eksik alan riski taşır. Bildirgeyi işyerinde kimin hazırlayacağı da önceden belli olmalıdır: iş sağlığı ve güvenliği hizmetini dışarıdan alan işyerlerinde bile bildirim yükümlüsü işverendir; OSGB hizmeti bu sorumluluğu devralmaz.
5. Bildirimden ayrı bir yükümlülük: kayıt ve rapor
6331 md. 14/1, SGK bildiriminden bağımsız iki iş yükler:
- Bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutmak, gerekli incelemeleri yapıp rapor düzenlemek.
- Yaralanma ya da ölüme yol açmasa bile işyerine ya da iş ekipmanına zarar veren veya verme potansiyeli olan olayları — ramak kala olayları — inceleyip rapor düzenlemek.
Yani “kimse yaralanmadı, bildirim gerekmez” denerek kapanan bir olay bile kayıt ve rapor yükümlülüğünü doğurur. Bu raporlar aynı zamanda risk değerlendirmesinin yenilenmesini tetikleyen hâllerdendir; iş kazası ya da ramak kala olay sonrasında değerlendirme tamamen veya kısmen yenilenir. Olayın incelenmesinde ve raporun yazılmasında işverene teknik destek veren kişi iş güvenliği uzmanıdır; rolün sınırları için iş güvenliği uzmanının görevleri yazısına bakın.
6. Geç bildirimin SGK yönünden sonucu (5510 md. 21)
Süreyi kaçırmanın idari para cezasından ayrı, doğrudan parasal bir sonucu vardır. 5510 md. 21’in ikinci fıkrasına göre iş kazası, md. 13/2-a’daki sürede işveren tarafından Kuruma bildirilmezse, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir. Çalışan ödeneğini yine alır; ama geciken günlerin yükü SGK’dan işverene geçer.
Aynı madde iki rücu hâlini daha düzenler. Kaza, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumun yaptığı ve ileride yapacağı ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarla sınırlı olmak üzere işverene ödettirilir; sorumluluğun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır (md. 21/1). Kaza üçüncü bir kişinin kusurundan doğmuşsa bu değerin yarısı o kişiye ve kusuru varsa onu çalıştırana rücu edilir (md. 21/4).
Bu yüzden bildirim dosyası yalnızca bildirgeden oluşmaz: mevzuata uygun davranıldığını gösteren eğitim kayıtları, risk değerlendirmesi ve bakım belgeleri de aynı dosyanın parçasıdır. Bir incelemede hangi belgelerin istendiğini İSG denetimi kontrol listesi sıralar.
7. Meslek hastalığı bildirimi nasıl işler?
Meslek hastalığında zincir kazadan farklı kurulur, çünkü olay tek bir ana değil bir tanıya bağlıdır. 6331 md. 14/3’e göre işyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları, meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder. Yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucusu tanıyı koyduğunda vakayı en geç 10 gün içinde SGK’ya bildirir (md. 14/4). İşverenin 3 iş günlük süresi ise hastalığın kendisine bildirildiği tarihte başlar (md. 14/2-b).
İşveren açısından bunun pratik anlamı şudur: ön tanı aşaması bildirim süresini başlatmaz, ama kayıt yükümlülüğünü ve çalışanın izlenmesini gündeme getirir. Periyodik muayenelerin ve işe dönüş muayenesinin nasıl yürütüldüğü işyeri sağlık gözetimi rehberinde anlatılır.
8. Bildirmemenin ve yanlış bildirmenin sonucu
6331 md. 26/1-e, md. 14/1’deki kayıt-rapor yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverene her yükümlülük için ayrı ayrı, md. 14/2’deki SGK bildirimini yapmayan işverene ise ayrıca idari para cezası öngörür; hastaneler için de md. 14/4 bildirimini yapmamanın cezası vardır. Ayrıca soruşturma sonucunda bildirilen hususların gerçeğe uymadığı ve olayın iş kazası olmadığı anlaşılırsa Kurumun yersiz ödemeleri, gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan 5510 md. 96’ya göre tahsil edilir (md. 13/3).
Ceza tutarları neden yazılmıyor? Kanundaki idari para cezaları 2012 yılı taban tutarlarıdır ve her yıl yeniden değerleme oranıyla artırılır; bu sayfaya yazılacak her rakam bir sonraki Ocak’ta bayatlar. Güncel tutar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın o yıl yayımladığı idari para cezaları listesine bakın.
9. Kaza anı kontrol listesi
- İlk yardım ve sağlık kuruluşuna sevk; olay yerini mümkünse koruyun.
- Kolluğa derhal haber verin (5510 md. 13/2-a).
- Tanıkları ve olay tutanağını aynı gün yazıya geçirin; işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanını dâhil edin.
- SGK bildirgesini üç iş günü içinde verin, alındı kaydını saklayın.
- Olay kayıt defterine/raporuna işleyin; ramak kala ise de rapor düzenleyin (6331 md. 14/1).
- Risk değerlendirmesini olayın etkilediği bölüm için yenileyin.
Kazaya uğrayan çalışanın geçici iş göremezlik hakkı için rapor parası hesaplama, işyerinin tehlike sınıfına göre yükümlülükler için tehlike sınıfı rehberi yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
İş kazasını SGK'ya kaç gün içinde bildirmeliyim?
Kazadan sonraki üç iş günü içinde (6331 md. 14/2-a; 5510 md. 13/2-a). Süre takvim günü değil iş günüdür.
Kolluğa (polis/jandarma) bildirim zorunlu mu?
Evet, derhal (5510 md. 13/2-a). “Ölümlü ya da ağır kazalarda” gibi bir sınırlama kanunda yoktur.
Kaza şantiye dışında, işverenin bilmediği yerde oldu.
İşverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelen kazada üç iş günlük süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar (5510 md. 13/2 son cümle).
Yaralanma yok, sadece makine hasar gördü. Bildirilir mi?
SGK bildirimi iş kazası içindir; ama işveren, yaralanma olmasa da işyerine ya da ekipmana zarar veren veya verme potansiyeli olan (ramak kala) olayları inceleyip rapor düzenlemek zorundadır (6331 md. 14/1-b).
Meslek hastalığında süre nedir?
İşveren, sağlık hizmeti sunucusu ya da işyeri hekiminin bildirdiği meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK’ya bildirir (6331 md. 14/2-b).
Bildirmezsem ceza var mı?
Evet. 6331 md. 26/1-e, md. 14/2 bildirimini yapmayan işverene idari para cezası öngörür; tutar 2012 tabanı olup her yıl yeniden değerlenir. Ayrıca gerçeğe aykırı bildirimde SGK’nın yersiz ödemeleri 5510 md. 96’ya göre geri alınır.
Kaynak: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, md. 14 ve md. 26/1-e; 5510 sayılı Kanun, md. 13 ve md. 21 (04.10.2026 itibarıyla yürürlükteki metinler).