Sayıyı Yazıya Çevirme: Çek, Senet ve Dilekçe İçin Rakamdan Yazıya

Sayıyı yazıya çevirme, çek, senet ya da dilekçe doldururken en çok takılınan adımdır: tutarı iki kez yazarsınız, bir kez rakamla, bir kez yazıyla. Yazıyla olan kısımda iki soru çıkar: sayı Türkçede nasıl okunur ve sözcükler ayrı mı bitişik mi yazılır? Aşağıdaki araç ikisini birden yanıtlar: tutarı girin, hem metin yazımını hem çek/senet yazımını verir.

1. Metinde ayrı, çekte bitişik: iki yazım neden farklı?

TDK yazım kurallarına göre sayılar normal metinde ayrı yazılır: altı yüz elli lira otuz beş kuruş. Para ile ilgili işlemlerle senet, çek gibi ticari belgelerde ise bitişik yazılır: altıyüzelliliraotuzbeşkuruş.

Bitişik yazımın sebebi süs değil güvenliktir: sözcüklerin arasında boşluk kalırsa araya ekleme yapılabilir. Aynı sebeple bankacılık pratiğinde tutarın başına “yalnız” yazılır ve satırın kalan boşluğu çizgiyle kapatılır; amaç tutarın önüne ya da arkasına rakam veya sözcük eklenememesidir.

Bu titizlik belgenin türünden gelir. Çek, bono ve poliçe hukukta kambiyo senedi sayılır; elden ele geçebilen, üzerindeki yazıya dayanarak ödeme istenebilen kâğıtlardır. Kâğıt kimin elinde olursa olsun, tutar ondan okunur. Bu yüzden yazıyla tutarın açık, eksiksiz ve sonradan değiştirilemeyecek biçimde yazılması, belgeyi düzenleyenin kendi güvencesidir.

Normal metin ise başka bir kurala bağlıdır. Yazım kılavuzuna göre saat ve dakika, ölçü, para ve istatistik bilgisi gibi değerler metinde genellikle rakamla yazılır; “üç kardeş”, “on yıl önce” gibi cümlenin akışı içindeki küçük sayılar ise yazıyla yazılır. Rakamla yazılan bir sayıya ek getirildiğinde ek kesme işaretiyle ayrılır: 15’i, 100’ün, 1.000’den. Sıra sayıları rakamla gösterilecekse ya rakamdan sonra nokta konur (15.) ya da kesmeyle ek getirilir (15’inci); ikisi birlikte kullanılmaz.

2. Sayı yazıya nasıl çevrilir?

Yöntem tek cümleyle şudur: sayıyı sağdan üçerli gruplara ayırın, her grubu kendi içinde okuyun, grubun basamak adını (bin, milyon, milyar…) sonuna ekleyin. 1.250.000 sayısını araç şöyle böler:

Parçalar birleşince bir milyon iki yüz elli bin lira elli kuruş çıkar. Değeri sıfır olan grup hiç okunmaz: 1.000.005 sayısında binler grubu boştur, okunuşu bir milyon beş olur — araya “sıfır bin” gibi bir şey girmez.

Rakamı yazıya çevirme işinde aracı kullanırken yapacağınız iş bu kadar basittir: tutarı rakamla kutuya yazın, binlik ayracı olarak nokta, kuruş için virgül kullanın ve sonucu okuyun. Araç iki satır verir: biri ödev, rapor ya da dilekçe metnine uygun ayrı yazım, diğeri çek ve senet satırına uygun bitişik yazım. Hangisine ihtiyacınız varsa onu kopyalayıp belgeye aktarabilirsiniz; iki satır da aynı sayıdan üretildiği için birbirini tutar.

Elle çeviri yapacaksanız sırayı değiştirmeyin: önce en büyük grubu, sonra küçükleri okuyun ve her grubun sonuna basamak adını ekleyin. En sık hata, boş grubu atlamayı unutmak ya da grubun kendi içindeki yüzler basamağını kaçırmaktır. Uzun tutarlarda noktaları kendiniz koymak, grupları görmenizi kolaylaştırır.

3. “Bir bin” denmez, “bir milyon” denir

Türkçe sayı okunuşunun en çok yanlış yapılan kuralı budur. Yüz ve bin, başlarına “bir” almaz; milyon ve üstü alır:

Aynı kural bileşik sayılarda da geçerlidir: 1.100 bin yüz okunur, “bir bin bir yüz” değil. 1923 ise bin dokuz yüz yirmi üç.

Bu kural yalnız en baştaki grup için değil, bin grubunun içindeki yüzler için de geçerlidir: 100.000 yüz bin okunur, “bir yüz bin” değil. Buna karşılık milyon, milyar ve trilyon her zaman sayıyla birlikte söylenir; “milyon lira” değil “bir milyon lira” yazılır. Çek ve senette bu ayrım daha da önemlidir, çünkü fazladan yazılmış bir “bir” okuyanın aklını karıştırır ve tutarın sorgulanmasına yol açabilir.

4. Kuruş ve ondalık nasıl okunur?

Para tutarında virgülden sonrası kuruştur ve en çok iki basamaktır: 650,35 TL yazıyla altı yüz elli lira otuz beş kuruş olur. Kuruş sıfırsa hiç yazılmaz. Para dışı bir sayıda ise virgül “virgül” diye okunur ve ondalık kısmın başındaki sıfırlar tek tek söylenir: 3,05 = üç virgül sıfır beş.

Yüzde ve kesir de yazıya çevrilirken sık karışır. Yüzde işareti sayının önüne yazılır ve önce okunur: %50 yüzde elli diye okunur; ek alırsa kesmeyle ayrılır (%50’si). Kesirlerde önce payda, sonra pay söylenir: 3/4 dörtte üç olur. Kesirli bir sonucu sadeleştirmeniz gerekiyorsa kesir hesaplama aracı işlemi adım adım gösterir.

5. Araç neyi reddeder?

Araç belirsiz girdiyi tahmin etmez. “1.25” yazarsanız sonuç basmaz; çünkü nokta Türkçede binlik ayraçtır ve üçerli gruplama ister — ondalık kastediyorsanız virgül kullanmanız gerekir. Tam kısım 15 basamağı (999 trilyon ailesi) aşarsa da sonuç üretmez; katrilyon günlük kullanımda geçmez. Ürettiği her okunuşu da bağımsız bir çözümleyiciyle sayıya geri çevirip girdiyle karşılaştırır; eşleşmezse sonuç basılmaz.

Bu tutum bilerek seçildi. Bir çevirici yanlış bir okunuş üretirse kullanıcı bunu çoğu zaman fark etmez ve hatalı tutarı belgeye geçirir. Sonuç vermemek, yanlış sonuç vermekten iyidir: araç bir girdiyi reddettiğinde neden reddettiğini söyler, siz de girdiyi düzeltip yeniden denersiniz.

6. Tutarı yazmadan önce işinize yarayacak hesaplar

Çek ya da senede yazacağınız tutar çoğu zaman başka bir hesabın sonucudur. Vadeli satışta peşin fiyata eklenen farkı vade farkı hesaplama, bir tutarın faiz getirisini faiz hesaplama, indirim ya da artış oranını yüzde hesaplama aracıyla bulabilirsiniz. Sözleşme gibi kâğıtlarda damga vergisi söz konusuysa damga vergisi hesaplama sayfası oranları ve nüsha kuralını anlatır.

Sayıların başka bir yazımıyla uğraşıyorsanız Roma rakamları çevirici sayıyı Roma rakamına çevirir ve geçersiz yazımı reddeder. Dilekçe metninizin uzunluğunu ölçmek için kelime sayacı kullanılabilir.

Faturaya ya da senede KDV dahil tutar yazılacaksa önce KDV hesaplama ile vergili tutarı bulun, yazıya çevirmeyi en son yapın. Yabancı para üzerinden anlaşılmış bir borcun lira karşılığını görmek için döviz çevirici kullanılabilir. Tutarı büyük harfle yazmayı tercih ederseniz büyük küçük harf çevirme aracı Türkçe İ ve I harflerini doğru dönüştürür.

7. Sık yazılan tutarlar

Tablodaki tutarları yazarken en çok yapılan hatalar birkaç başlıkta toplanır: kuruşu olan bir tutarda kuruş kısmını unutmak, bitişik yazımda bir sözcüğü atlamak, rakamla ve yazıyla tutarı farklı yazmak ve büyük harfte noktalı İ yerine I kullanmak. Belgeyi imzalamadan önce yazıyla olan kısmı sesli okuyup rakamla karşılaştırmak bu hataların çoğunu yakalar. Düzeltme gerekirse üzerine yazmak yerine yeni bir belge düzenlemek daha güvenlidir, çünkü silinti ve karalama belgenin okunmasını tartışmalı hâle getirir.

Sık sorulan sorular

Çekte tutarı büyük harfle mi yazmalıyım?

Zorunlu değildir; okunaklı ve eksiksiz olması yeterlidir. Büyük harf kullanacaksanız Türkçe karakterlere dikkat edin: “iki”nin büyüğü “İKİ”dir, “IKI” değil. Araç bu karışıklığa yol açmamak için sonucu küçük harfle verir.

“Yalnız” sözcüğü zorunlu mu?

Yaygın bir bankacılık pratiğidir; tutarın başına eklenmesinin amacı öne rakam ya da sözcük eklenmesini önlemektir. Aynı amaçla satırın kalan kısmı çizgiyle kapatılır.

Rakamla ve yazıyla tutar birbirini tutmazsa ne olur?

İki yazım arasında fark, belgenin tarafları arasında uyuşmazlık sebebidir; bu yüzden ikisinin birebir aynı tutarı göstermesi gerekir. Aracın iki çıktısı da aynı sayıdan üretilir ve iç doğrulamadan geçer.

On binlik sayıyı bitişik mi ayrı mı yazayım?

Bağlama göre: ödev, haber, rapor gibi normal metinde ayrı (bin dokuz yüz yirmi üç); çek, senet, sözleşme tutarı gibi para işlemlerinde bitişik (bindokuzyüzyirmiüç).